Łupek - ABC i D dekarza
Łupek to dość niejednoznaczne pojęcie opisujące grupę skał, wykazujących dobrą łupkowatość. Najczęściej określenie to dotyczy skał metamorficznych (łupek metamorficzny lub też łupek krystaliczny), lecz jest także powszechnie stosowane do skał osadowych o podobnym wyglądzie (łupek osadowy).
Jest to skała o zróżnicowanym składzie i o charakterystycznej teksturze łupkowej. Tekstura łupków osadowych jest spowodowana pierwotnym uwarstwieniem sedymentacyjnym lub wtórnym złupkowaceniem. Tekstura łupków metamorficznych powstała w wyniku procesów metamorficznych
. Łupek krystaliczny to przeobrażone skały osadowe (ziarna kwarcu, węglanów i in.) bogate w substancje węgliste i bitumiczne, dobrze zaznaczone. Łupki krystaliczne stanowią obszerną grupę skał metamorficznych powstających w płytkich strefach metamorfizmu, o różnym składzie mineralnym i wyraźnie zaznaczonej teksturze łupkowej. Mają doskonałą łupkowatość, czyli podzielność płasko-równoległą, wzdłuż której dzielą się na cienkie kolumny o grubości 1-10 mm albo też cienkie kolumny -ołówkowe- wyznaczające linijność.
Według definicji opartej na składzie mineralogicznym łupek krystaliczny nazywa się skałą złożoną ze skaleni (do 20%), kwarcu (do 80%), węglanów (do 50%), a przede wszystkim łyszczyków, amfiboli, epidotu. Częstokroć w ich składzie dominuje jeden minerał, decydujący o ich właściwościach i nadający im nazwę, np. łupek grafitowy, serycytowy, talkowy, chlorytowy, mikowy i inne.
Właściwości pochodzące od dominującego składnika są jednak często maskowane przez obecność innych minerałów, np. kwarcu. Pojęcie łupek krystaliczny, zwłaszcza w starszej literaturze i opisach regionalnych, jest niekiedy rozumiane szerzej, obejmując wszystkie łupki metamorficzne oraz gnejsy.
Łupek kwarcowy to skała metamorficzna o wyraźnie zaznaczonej laminacji, złożona głównie z drobnych blastów kwarcu, innymi składnikami skały są drobno wykształcone łyszczyki oraz nielicznie występują chloryty. Skała twarda i odporna na wietrzenie.
W masywach zbudowanych ze skał metamorficznych często skałki są zbudowane z łupków kwarcowych. Łupek łyszczykowy – skała metamorficzna w skład, której wchodzą przede wszystkim kwarc, skalenie i łyszczyki. Skalenie są zwykle reprezentowane przez plagioklazy, najczęściej albit lub oligoklaz.
Łyszczyki to przede wszystkim muskowit, rzadziej biotyt lub oba razem. Podrzędnie, w zmiennych ilościach mogą występować: chloryt, staurolit, granat, sylimanit, czasami epidot lub kalcyt i inne.